กากของเสียอุตสาหกรรม ออกจากโรงงานแล้ว ยังต้องรับผิดชอบหรือไม่

โรงงานยังมีความเสี่ยงอะไรหลังส่งกากของเสียอุตสาหกรรมออกไปแล้ว

ความเสี่ยงหลักที่พบได้บ่อยมี 3 กรณี

1. เกิดอุบัติเหตุระหว่างขนส่ง กากของเสียอุตสาหกรรม

ลองจินตนาการว่าเวลา 02.00 น. รถขนส่ง กากของเสียอุตสาหกรรม ที่ออกจากโรงงานคุณไปแล้วเกิดพลิกคว่ำบนถนนหลัก สารเคมีรั่วไหลลงพื้นที่สาธารณะ มีเจ้าหน้าที่เข้าควบคุมเหตุ และสื่อท้องถิ่นนำเสนอข่าว แม้ของเสียจะออกจากโรงงานไปแล้ว แต่คำถามแรกที่หน่วยงานที่เกี่ยวข้องมักต้องการทราบคือ

• • ของเสียมาจากที่ใด
  • ใครเป็นผู้ขนส่ง
  • ผู้รับกำจัดคือใคร
  • มีการอนุญาตถูกต้องหรือไม่
  • มีมาตรการความปลอดภัยเพียงพอหรือไม่

หากเอกสารไม่ครบ หรือไม่สามารถแสดงกระบวนการควบคุมได้ โรงงานอาจต้องใช้เวลาจำนวนมากในการชี้แจงข้อเท็จจริง

2. ผู้รับกำจัด กากของเสียอุตสาหกรรม ดำเนินการไม่ถูกต้อง

อีกหนึ่งกรณีที่พบได้บ่อย คือการลักลอบทิ้งของเสีย หรือกำจัดไม่เป็นไปตามข้อกำหนด เมื่อหน่วยงานภาครัฐตรวจพบของเสียที่ถูกทิ้งไม่ถูกต้อง สิ่งแรกที่มักจะเกิดคือถูกตรวจสอบเอกสารกำกับการขนส่งและแหล่งกำเนิดของเสีย หากพบว่าของเสียมาจากโรงงานใด โรงงานนั้นอาจถูกขอข้อมูลและเอกสารย้อนหลังเพื่อพิสูจน์ว่าได้ดำเนินการคัดเลือกและส่งมอบให้ผู้รับดำเนินการอย่างถูกต้อง

3. ถูกขอข้อมูลระหว่างการตรวจประเมิน

ปัจจุบันความเสี่ยงไม่ได้มาจากภาครัฐเพียงอย่างเดียว องค์กรขนาดใหญ่จำนวนมากเริ่มให้ความสำคัญกับ

• • ESG มาจาก Environmental, Social, Governance เป็นกรอบแนวคิดในการดำเนินธุรกิจที่ไม่ได้มุ่งเน้นแค่ผลกำไร แต่ให้ความสำคัญกับการเติบโตอย่างยั่งยืน
  • ISO 14001 มาตรฐานสากลสำหรับระบบการจัดการสิ่งแวดล้อมถูกออกแบบมาเพื่อช่วยให้องค์กรควบคุมและลดผลกระทบเชิงลบต่อสิ่งแวดล้อมจากกิจกรรมการดำเนินงาน ช่วยให้ปฏิบัติตามกฎหมายได้อย่างมีประสิทธิภาพ
  • Environmental Compliance การปฏิบัติตามกฎระเบียบด้านสิ่งแวดล้อม คือ การที่องค์กรหรือธุรกิจดำเนินกิจการให้สอดคล้องกับกฎหมาย มาตรฐาน และข้อบังคับด้านสิ่งแวดล้อมที่หน่วยงานภาครัฐกำหนด เพื่อป้องกัน ควบคุม และลดผลกระทบเชิงลบที่อาจเกิดขึ้นต่อธรรมชาติ ชุมชน และสุขภาพของมนุษย์
  • Responsible Supply Chain ห่วงโซ่อุปทานอย่างรับผิดชอบ คือ การบริหารจัดการกระบวนการผลิตและจัดส่งสินค้าตั้งแต่ต้นน้ำหรือการหาวัตถุดิบจนถึงปลายน้ำ โดยคำนึงถึงความโปร่งใสและผลกระทบใน 3 มิติหลัก ได้แก่ สิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล
  • Supplier Audit (กระบวนการประเมินและตรวจสอบมาตรฐานการทำงาน ระบบคุณภาพ กระบวนการผลิต และศักยภาพของซัพพลายเออร์ เพื่อให้มั่นใจว่าสินค้าและบริการที่ส่งมอบมีคุณภาพ ได้มาตรฐาน และปลอดภัย)

ผู้ตรวจประเมินจำนวนมากไม่ได้ดูเพียงว่ามีการกำจัดของเสียหรือไม่ แต่ตรวจสอบไปถึงว่า

• • ส่งให้ผู้รับที่ได้รับอนุญาตหรือไม่
  • สามารถตรวจสอบเส้นทางการกำจัดได้หรือไม่
  • มีเอกสารหลักฐานครบถ้วนหรือไม่

ในบางกรณี การไม่มีหลักฐานที่เพียงพออาจส่งผลต่อผลการตรวจประเมินหรือความน่าเชื่อถือขององค์กร

5 ขั้นตอนลดความเสี่ยงก่อนส่ง กากของเสียอุตสาหกรรม ออกจากโรงงาน

ขั้นตอนที่ 1 ตรวจสอบใบอนุญาตของผู้รับกำจัด กากของเสียอุตสาหกรรม

อย่าตรวจสอบเพียงว่ามีใบอนุญาตหรือไม่ ควรตรวจสอบว่าใบอนุญาตครอบคลุมประเภทของเสียที่โรงงานกำลังส่งมอบจริงหรือไม่ และยังมีผลบังคับใช้อยู่ ผู้ให้บริการที่มีมาตรฐานควรสามารถแสดงเอกสารอ้างอิงและข้อมูลการดำเนินงานได้อย่างโปร่งใส

ขั้นตอนที่ 2 ตรวจสอบความพร้อมของรถขนส่ง กากของเสียอุตสาหกรรม

รถขนส่งคือจุดที่เกิดความเสี่ยงขึ้นบ่อยที่สุด ควรตรวจสอบว่า

• • รถที่จะขนส่งของเสียได้รับการดูแลอยู่ในสภาพที่พร้อมใช้งานหรือไม่
  • มีอุปกรณ์ฉุกเฉินประจำรถเตรียมพร้อมสำหรับรับมือเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉินขึ้นหรือไม่
  • มีเอกสารประจำรถครบถ้วนหรือไม่ หรือสำหรับของเสียอันตรายและวัตถุอันตรายในประเทศไทยต้องอยู่ภายใต้กฎหมายควบคุมอย่างเข้มงวด โดยผู้ประกอบการจะต้องมี ใบอนุญาตครอบครองวัตถุอันตราย (วอ.8) สำหรับการขนส่ง และต้องดำเนินการจัดการเอกสารกำกับการเคลื่อนย้ายกากอุตสาหกรรม 
  • มีการควบคุมความปลอดภัยที่เหมาะสมกับประเภทของเสียหรือไม่ รถขนส่งต้องมีอุปกรณ์และมาตรการป้องกันอันตรายที่สอดคล้องกับลักษณะของเสียที่ขนส่ง เช่น ของเหลวต้องมีระบบป้องกันการรั่วไหล ของเสียอันตรายต้องมีภาชนะบรรจุแข็งแรง ป้ายแสดงอันตราย เพื่อป้องกันการรั่วไหล การปนเปื้อน และอุบัติเหตุระหว่างการขนส่ง

ขั้นตอนที่ 3 ตรวจสอบคุณสมบัติพนักงานขับรถ กากของเสียอุสาหกรรม

หลายองค์กรให้ความสำคัญกับรถ แต่ละเลยคนขับ ในความเป็นจริง หากเกิดเหตุฉุกเฉิน คนขับคือบุคคลแรกที่ต้องควบคุมสถานการณ์ จึงควรตรวจสอบว่าได้รับการอบรมด้าน

• • ความปลอดภัยในการขนส่ง
  • การตอบสนองต่อเหตุฉุกเฉิน
  • การจัดการสารเคมีหรือของเสียที่เกี่ยวข้องได้หากเกิดเหตุ
  • กฎระเบียบด้านความปลอดภัยในการทำงาน

ขั้นตอนที่ 4 ตรวจสอบระบบติดตามและเอกสาร

หากเกิดการตรวจสอบย้อนหลัง โรงงานควรสามารถตอบคำถามได้ทันทีว่า

• • รับกากเมื่อใด
  • ขนส่งโดยใคร
  • รถคันใดดำเนินการ
  • ส่งไปที่ใด
  • ปลายทางจัดการอย่างไร

ยิ่งตรวจสอบย้อนหลังได้ง่าย ความเสี่ยงในการชี้แจงก็ยิ่งลดลง

ขั้นตอนที่ 5 ตรวจสอบแผนรองรับเหตุฉุกเฉิน

คำถามสำคัญคือ หากคืนนี้เกิดเหตุขึ้นจริง ใครจะรับสาย หรือทำงานแทนคุณเมื่อเกิดเหตุช่วงกลางคืน หรือ ตอนเลิกงานแล้ว ผู้ให้บริการควรมี

• • Emergency Response Plan (แผนรับมือเหตุฉุกเฉิน)
  • ช่องทางติดต่อฉุกเฉิน
  • อุปกรณ์ควบคุมการรั่วไหล
  • ทีมสนับสนุนกรณีเกิดเหตุ
  • กระบวนการรายงานเหตุที่ชัดเจน

Checklist สำหรับก่อนอนุมัติผู้รับกำจัดกากของเสียอุตสาหกรรม

ก่อนเลือกผู้รับกำจัด กากของเสียอุตสาหกรรม อันตราย/ไม่อันตราย หรือ อนุมัติส่งกากทุกครั้ง ลองคำนึงและตรวจสอบรายการต่อไปนี้

✓ ใบอนุญาตถูกต้องและยังไม่หมดอายุ

✓ ครอบคลุมประเภทของเสียที่ส่งมอบ

✓ เอกสารขนส่งครบถ้วน

✓ รถขนส่งมีความพร้อมใช้งาน

✓ พนักงานผ่านการอบรมด้านความปลอดภัย

✓ มีระบบตรวจสอบย้อนหลังได้

✓ มีแผนรองรับเหตุฉุกเฉิน

✓ มีประกันภัยรองรับความเสี่ยง

✓ สามารถแสดงหลักฐานการจัดการปลายทางได้

หากตอบ “ใช่” ได้ครบทุกข้อ จะช่วยลดความเสี่ยงด้านกฎหมาย สิ่งแวดล้อม และชื่อเสียงองค์กรและโอกาสการโดนโทษปรับหรือสั่งปิดโรงงานได้อย่างมาก

En-Technology Consultants ช่วยลดความเสี่ยงในการจัดการกากของเสียอุตสาหกรรมอย่างไร

EN-TECH มองว่าการกำจัดกากของเสียอุตสาหกรรมไม่ใช่เพียงการขนย้ายของเสียแล้วไปกำจัด หรือจากจุดหนึ่งไปจุดหนึ่ง แต่คือการช่วยให้โรงงานอุตสาหกรรมสามารถบริหารความเสี่ยงได้ตลอดทั้งกระบวนการ เราจึงให้ความสำคัญกับ

• • การดำเนินงานที่ถูกต้องตามกฎหมาย
  • ความปลอดภัยในการขนส่งขั้นสูง
  • การคัดเลือกบุคลากรและการอบรมด้านความปลอดภัยเป็นอย่างดี
  • ระบบเอกสารที่สามารถตรวจสอบย้อนหลังได้
  • การเตรียมพร้อมด้านการรับมือหากเกิดเหตุฉุกเฉิน
  • การสนับสนุนข้อมูลสำหรับ Audit และ ESG Assessment

เพื่อช่วยให้โรงงานสามารถจัดการของเสียได้อย่างมั่นใจ และลดความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นกับโรงงานในอนาคต ช่วยให้ที่เกี่ยวข้องและผู้ที่รับผิดชอบสบายใจ เช่น ผู้บริหาร จป. เจ้าหน้าที่สิ่งแวดล้อม ไม่ต้องกังวลกับปัญหาต่างๆ ที่มีโอกาสจะเกิดขึ้น

สรุป

การส่งกากอุตสาหกรรมออกจากโรงงาน ไม่ได้หมายความว่าความรับผิดชอบหรือความเสี่ยงจะสิ้นสุดลงทันที หากเกิดอุบัติเหตุระหว่างการขนส่ง พบการกำจัดที่ไม่ถูกต้อง หรือมีการตรวจสอบย้อนหลัง โรงงานอาจต้องแสดงหลักฐานว่ามีการคัดเลือกและควบคุมผู้รับกำจัดอย่างเหมาะสม ดังนั้น ก่อนเลือกผู้รับกำจัดกากอุตสาหกรรม คำถามที่สำคัญอาจไม่ใช่ “ใครราคาถูกที่สุด” แต่คือ “หากเกิดปัญหาขึ้นในวันพรุ่งนี้ เรามั่นใจหรือไม่ว่าผู้ให้บริการรายนี้จะช่วยให้องค์กรผ่านการตรวจสอบได้”