ขยะอิเล็กทรอนิกส์คือ อะไร ต้องแยกอุปกรณ์แบบไหนบ้าง

ขยะอิเล็กทรอนิกส์คือ

ขยะอิเล็กทรอนิกส์คือ เครื่องใช้ไฟฟ้า อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ และชิ้นส่วนที่ชำรุด ล้าสมัย หรือเลิกใช้งาน เช่น โทรศัพท์ คอมพิวเตอร์ จอภาพ สายชาร์จ และแผงวงจร ของเสียเหล่านี้ต้องแยกจากขยะทั่วไป เพราะอาจมีแบตเตอรี่ โลหะหนัก สารเคมี ข้อมูลสำคัญ และวัสดุที่นำกลับมาใช้ประโยชน์ได้

สรุปสั้น ๆ

  • อุปกรณ์ที่ใช้ไฟฟ้า ถ่าน แบตเตอรี่ หรือมีแผงวงจร ควรแยกไว้ตรวจสอบ
  • แบตเตอรี่ หลอดไฟ และตลับหมึกต้องแยกเป็นกลุ่มเฉพาะ
  • องค์กรควรลบข้อมูล บันทึกรายการ ติดฉลาก และตรวจสอบปลายทาง
  • การเลือกผู้รับจัดการต้องพิจารณาวิธีดำเนินงาน เอกสาร และหลักฐาน ไม่ใช่ราคาเพียงอย่างเดียว

ขยะอิเล็กทรอนิกส์คือ อะไร และอุปกรณ์ชนิดใดต้องแยกจากขยะทั่วไป

ขยะอิเล็กทรอนิกส์คือผลิตภัณฑ์ที่ทำงานด้วยไฟฟ้าหรือระบบอิเล็กทรอนิกส์ รวมถึงชิ้นส่วนและอุปกรณ์เสริมที่เลิกใช้งานแล้ว หากมีปลั๊ก สายไฟ ถ่าน แบตเตอรี่ แผงวงจร หรือหน่วยความจำ ไม่ควรทิ้งรวมกับขยะทั่วไป

อุปกรณ์ที่ยังซ่อม ใช้ซ้ำ หรือส่งคืนผู้ผลิตได้อาจไม่ต้องกำจัดทันที องค์กรควรพิจารณาตามลำดับ ได้แก่ ใช้ต่อ ซ่อม ใช้ซ้ำ รีไซเคิล บำบัด และกำจัดส่วนที่เหลือ

เกณฑ์คัดกรองเบื้องต้น

ควรแยกอุปกรณ์ไว้ตรวจสอบหากมีลักษณะอย่างใดอย่างหนึ่งต่อไปนี้

  • ใช้ปลั๊ก ถ่าน หรือแบตเตอรี่
  • มีสายไฟ อะแดปเตอร์ หรือแผงวงจร
  • บันทึกข้อมูลของผู้ใช้งานหรือองค์กร
  • มีหลอดไฟ น้ำมัน สารเคมี หรือสารทำความเย็น

ตัวอย่าง ขยะอิเล็กทรอนิกส์ ที่พบบ่อยในบ้าน สำนักงาน และโรงงาน

อุปกรณ์ไอทีและการสื่อสาร

  • โทรศัพท์ แท็บเล็ต คอมพิวเตอร์ เซิร์ฟเวอร์ และฮาร์ดดิสก์
  • จอภาพ โทรทัศน์ กล้อง และเครื่องเสียง
  • เราเตอร์ โมเด็ม สวิตช์ และอุปกรณ์เครือข่าย
  • เมาส์ คีย์บอร์ด หูฟัง สายชาร์จ และอะแดปเตอร์
  • เครื่องสำรองไฟและพาวเวอร์แบงก์

อุปกรณ์กลุ่มนี้อาจมีข้อมูลส่วนบุคคลหรือข้อมูลธุรกิจ จึงควรประสานฝ่าย IT ฝ่ายทรัพย์สิน และฝ่ายสิ่งแวดล้อมก่อนนำออก

เครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์สำนักงาน

เช่น เครื่องพิมพ์ เครื่องถ่ายเอกสาร โปรเจกเตอร์ ตู้เย็น พัดลม และเครื่องปรับอากาศ อุปกรณ์ที่มีตลับหมึก แบตเตอรี่ น้ำมัน หรือสารทำความเย็นควรถอดแยกโดยผู้มีความรู้

ชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์จากโรงงาน

  • แผงวงจร เซนเซอร์ รีเลย์ และอินเวอร์เตอร์
  • PLC, HMI และอุปกรณ์ควบคุม
  • สายไฟ ตู้ควบคุม และอะไหล่เครื่องจักร
  • เครื่องมือตรวจวัดและอุปกรณ์ห้องปฏิบัติการ
  • สินค้าไม่ได้คุณภาพหรือหมดอายุ

ก่อนเลือกวิธีจัดการ ต้องตรวจสอบส่วนประกอบ สภาพ และการปนเปื้อนจากกระบวนการผลิต

แบตเตอรี่ หลอดไฟ และตลับหมึกนับเป็น ขยะอิเล็กทรอนิกส์ หรือไม่

ของเสียเหล่านี้อาจถูกจัดเป็นของเสียเฉพาะหรือของเสียอันตรายตามชนิดและแหล่งกำเนิด แม้ไม่เรียกว่า E-Waste ทุกกรณี แต่ต้องแยกจากขยะทั่วไปและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ชนิดอื่น

ตัวอย่าง ได้แก่ ถ่านกระดุม แบตเตอรี่ลิเธียม แบตเตอรี่ตะกั่ว-กรด พาวเวอร์แบงก์ หลอดฟลูออเรสเซนต์ หลอดประหยัดไฟ และตลับหมึก โดย คู่มือของกรมควบคุมมลพิษ ระบุให้แยกของเสียเหล่านี้ออกจากขยะทั่วไป

วิธีเก็บอย่างปลอดภัย

  • ปิดขั้วแบตเตอรี่ด้วยเทปไม่นำไฟฟ้าหรือแยกบรรจุไม่ให้ขั้วสัมผัสกัน
  • แยกแบตเตอรี่ที่บวม รั่ว ร้อน หรือเสียหาย
  • เก็บหลอดไฟในภาชนะป้องกันการแตก
  • ปิดช่องตลับหมึกและบรรจุเพื่อลดการฟุ้งกระจาย
  • ห้ามผสมของเสียที่แตกหรือรั่วกับอุปกรณ์สภาพปกติ

ทำไมจึงห้ามทิ้ง ขยะอิเล็กทรอนิกส์ รวมกับขยะทั่วไป

E-Waste อาจก่อความเสี่ยงต่อคน สิ่งแวดล้อม ทรัพย์สิน และข้อมูล การคัดแยกตั้งแต่ต้นทางช่วยลดการรั่วไหล ไฟไหม้ ข้อมูลหลุด และการจัดการผิดวิธี

สารอันตราย

อุปกรณ์บางชนิดอาจมีตะกั่ว ปรอท แคดเมียม สารหน่วงการติดไฟ หรือสารเคมีจากแบตเตอรี่ หากเผา รื้อ หรือฝังกลบโดยไม่มีการควบคุม อาจปล่อยสารอันตรายสู่สิ่งแวดล้อม

ข้อมูลและทรัพย์สิน

คอมพิวเตอร์ โทรศัพท์ ฮาร์ดดิสก์ เครื่องพิมพ์ และอุปกรณ์เครือข่ายอาจมีข้อมูลหลงเหลือ องค์กรควรกำหนดวิธี Clear, Purge หรือ Destroy ตามประเภทสื่อและระดับความลับ โดยอ้างอิง NIST SP 800-88 Rev. 2

วัสดุที่นำกลับมาใช้ได้

เหล็ก อะลูมิเนียม ทองแดง พลาสติก และโลหะจากแผงวงจรอาจนำกลับมาใช้ประโยชน์ได้ แต่ต้องคัดแยกโดยไม่ทำให้สารอันตรายแพร่กระจาย

วิธีคัดแยกและจัดเก็บ ขยะอิเล็กทรอนิกส์ อย่างปลอดภัย

ควรแยก E-Waste ตามประเภท สภาพ และความเสี่ยง ไม่กองอุปกรณ์ทุกชนิดรวมกัน โดยเฉพาะชิ้นที่มีแบตเตอรี่ ของเหลว สารเคมี หรือความเสียหาย

กลุ่มที่ควรแยก

  1. อุปกรณ์ไอทีที่มีข้อมูล
  2. เครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์สำนักงาน
  3. แผงวงจรและอะไหล่
  4. แบตเตอรี่และอุปกรณ์กักเก็บพลังงาน
  5. หลอดไฟ ตลับหมึก และของเสียเฉพาะ
  6. อุปกรณ์แตก รั่ว บวม หรือปนเปื้อนสารเคมี

ไม่ควรถอดแบตเตอรี่ที่บวม ถอดยาก หรือเสี่ยงลัดวงจร ให้แยกอุปกรณ์ทั้งชิ้นและขอคำแนะนำจากผู้เชี่ยวชาญ

E-Waste Management Checklist for Organizations

การติดฉลากและจัดพื้นที่

ระบุชื่อของเสีย แหล่งกำเนิด วันที่เริ่มเก็บ ผู้รับผิดชอบ และคำเตือน พร้อมบันทึกจำนวน น้ำหนัก หรือรหัสทรัพย์สิน พื้นที่เก็บควรแห้ง มีหลังคา ควบคุมการเข้าออก และห่างจากความร้อนหรือสารที่อาจเกิดปฏิกิริยากัน

องค์กรและโรงงานควรส่ง ขยะอิเล็กทรอนิกส์ ไปกำจัดอย่างไร

เริ่มจากสำรวจรายการ จำแนกของเสีย ตรวจสอบข้อมูล แบตเตอรี่ สารเคมี และการปนเปื้อน แล้วจึงเลือกใช้ซ้ำ รีไซเคิล บำบัด หรือกำจัดตามส่วนประกอบ

สำหรับโรงงาน ต้องกำหนดประเภทและรหัสของเสียให้สอดคล้องกับแหล่งกำเนิดและสภาพจริง อุปกรณ์ชื่อเดียวกันอาจใช้วิธีจัดการต่างกันหากมีการปนเปื้อนต่างกัน

เอกสารและหลักฐาน

กรมโรงงานอุตสาหกรรมระบุว่าระบบจัดการวัสดุที่ไม่ใช้แล้วผ่าน i-Industry ครอบคลุมการขออนุญาตนำออกด้วยแบบ กอ.1 และการแจ้งรายละเอียดด้วยแบบ กอ.2 ตรวจสอบรายละเอียดได้จาก ข้อมูลระบบจัดการกากอุตสาหกรรมของกรมโรงงานอุตสาหกรรม

เอกสารจริงขึ้นอยู่กับประเภทของเสีย กิจการ วิธีจัดการ และปลายทาง โดยควรเก็บรายการส่งมอบ เอกสารขนส่ง ภาพถ่าย น้ำหนัก หลักฐานรับเข้าปลายทาง และหลักฐานทำลายข้อมูลหรือสินค้าไว้ตรวจสอบย้อนหลัง

เลือกผู้รับจัดการ ขยะอิเล็กทรอนิกส์ สำหรับองค์กรต้องเช็กอะไรบ้าง

ผู้ให้บริการควรอธิบายเส้นทางของเสียตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทาง และมีขอบเขตการดำเนินงานตรงกับประเภทของเสีย โดยตรวจสอบว่า

  • ผู้รับและปลายทางรองรับของเสียประเภทนั้นได้
  • วิธีรีไซเคิล บำบัด หรือกำจัดเหมาะกับส่วนประกอบ
  • ผู้ขนส่งและพาหนะสอดคล้องกับงาน
  • มีการส่งต่อให้ผู้รับช่วงหรือไม่
  • มีเอกสารและหลักฐานให้ตรวจสอบย้อนหลัง

หากอุปกรณ์มีข้อมูลหรือเป็นสินค้าควบคุม ควรตกลงวิธีทำลาย ผู้มีสิทธิ์เข้าถึง การบันทึกภาพ และรูปแบบใบรับรองก่อนส่งมอบ

En-Technology Consultant ให้บริการสำรวจและจำแนกของเสีย เตรียมเอกสารและภาชนะ ประสานการขนส่งและปลายทาง พร้อมจัดทำหลักฐานประกอบ เพื่อช่วยลดภาระและความเสี่ยงขององค์กรในการจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์

FAQ ขยะอิเล็กทรอนิกส์

โทรศัพท์ คอมพิวเตอร์ จอภาพ เครื่องพิมพ์ เราเตอร์ เครื่องใช้ไฟฟ้า สายชาร์จ พาวเวอร์แบงก์ แผงวงจร และอุปกรณ์ที่มีถ่าน แบตเตอรี่ หรือวงจรไฟฟ้า ส่วนแบตเตอรี่ หลอดไฟ และตลับหมึกต้องแยกเป็นกลุ่มเฉพาะ

บุคคลทั่วไปควรส่งจุดรับ E-Waste ของหน่วยงานท้องถิ่น ผู้ผลิต ร้านค้าที่มีโครงการรับคืน หรือจุดรวบรวมที่น่าเชื่อถือ ส่วนองค์กรควรใช้ผู้รับดำเนินการที่ตรวจสอบปลายทางได้ และจัดการข้อมูลก่อนส่งมอบ

ปิดขั้วด้วยเทปไม่นำไฟฟ้าหรือแยกบรรจุ เก็บในที่แห้งและห่างจากความร้อน พร้อมแยกแบตเตอรี่บวม รั่ว หรือเสียหาย ห้ามเจาะ ทุบ หรือบีบอัด

เลือกวิธี Clear, Purge หรือ Destroy ตามระดับความลับและประเภทสื่อ พร้อมบันทึกหมายเลขอุปกรณ์ วิธีดำเนินการ ผู้อนุมัติ และหลักฐานผลการทำลาย

เอกสารขึ้นอยู่กับประเภทของเสีย สถานะโรงงาน วิธีจัดการ และปลายทาง โดยเกี่ยวข้องกับแบบ กอ.1 และ กอ.2 ผ่าน i-Industry ควรตรวจสอบข้อกำหนดล่าสุดและรหัสของเสียก่อนนำออก

บางส่วนอาจขายหรือนำกลับมาใช้ได้ แต่ต้องจัดการข้อมูลและส่วนประกอบอันตรายให้เหมาะสม รวมถึงตรวจสอบว่าผู้รับส่งต่อไปยังปลายทางที่ถูกต้อง

Worada Oonthong

A title

Image Box text

Writer : Worada Oonthong

Digital and Marketing Communication. : SO-Siamrajathanee Plc.

Follow : LinkedIn - Worada O.

A young digital marketer with a strong interest in marketing communication and content creation. Believes that great content should do more than share information; it should provide value, inspire people, and build meaningful connections. Always eager to learn, explore new ideas, and develop creative marketing strategies that benefit both people and businesses.