เลือกบริษัทรับกำจัดขยะอันตราย ต้องตรวจสอบอะไรก่อนจ้าง

เลือกบริษัทรับกำจัดขยะอันตราย ไม่ควรพิจารณาเพียงราคาค่าขนส่งหรือค่ากำจัด เพราะความรับผิดชอบของโรงงานไม่ได้สิ้นสุดทันทีที่ของเสียออกจากพื้นที่ โรงงานจึงต้องตรวจสอบเส้นทางการจัดการทั้งหมด ตั้งแต่การจำแนกของเสีย ผู้ขนส่ง ไปจนถึงผู้รับดำเนินการปลายทาง

ประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม เรื่อง การจัดการสิ่งปฏิกูลหรือวัสดุที่ไม่ใช้แล้ว พ.ศ. 2566 ซึ่งมีผลใช้บังคับตั้งแต่วันที่ 1 พฤศจิกายน 2566 วางหลักให้ผู้ก่อกำเนิดรับผิดชอบจนกว่าของเสียจะได้รับการจัดการแล้วเสร็จ โรงงานจึงควรเลือกผู้ให้บริการที่แสดงหลักฐานได้ครบ ไม่ใช่เพียงนำของเสียออกจากพื้นที่เท่านั้น

• ต้องระบุชนิด สถานะ องค์ประกอบ ปริมาณ และรหัสของเสียก่อนขอราคา
• ตรวจใบอนุญาตของทั้งผู้รับจ้างและโรงงานปลายทาง โดยต้องครอบคลุมของเสียและวิธีจัดการจริง
• รถ ภาชนะ ผู้ขับ และอุปกรณ์ฉุกเฉินต้องเหมาะกับความเสี่ยงของของเสีย
• เอกสารต้องเชื่อมโยงกันตั้งแต่ กอ.1/กอ.2, Manifest, ใบชั่ง จนถึงหลักฐานรับเข้าหรือกำจัด
• อย่าเลือกจากราคาต่ำสุดเพียงอย่างเดียว ต้องประเมิน Compliance ความปลอดภัย และการตรวจสอบย้อนหลังด้วย

ก่อนเลือกบริษัทรับกำจัดขยะอันตราย โรงงานต้องรู้อะไรเกี่ยวกับของเสียของตนเอง

โรงงานต้องทราบว่าของเสียเกิดจากกระบวนการใด มีสถานะและองค์ประกอบอย่างไร เป็นอันตรายหรือไม่ มีปริมาณเท่าใด และควรจัดอยู่ในรหัสของเสียใด เพราะข้อมูลเหล่านี้เป็นตัวกำหนดภาชนะ รถขนส่ง วิธีบำบัด ปลายทาง และเอกสารที่ต้องใช้

ระบุแหล่งกำเนิดและลักษณะของเสีย

ควรรวบรวมข้อมูลอย่างน้อยดังต่อไปนี้

• • กระบวนการหรือจุดที่ทำให้เกิดของเสีย
  • สถานะของเสีย เช่น ของแข็ง ของเหลว กึ่งของแข็ง หรือตะกอน
  • องค์ประกอบหลักและสิ่งปนเปื้อน
  • คุณสมบัติอันตราย เช่น ไวไฟ กัดกร่อน เป็นพิษ หรือเกิดปฏิกิริยา
  • ลักษณะการบรรจุและสภาพภาชนะเดิม
  • ผลวิเคราะห์จากห้องปฏิบัติการหรือ SDS เมื่อเกี่ยวข้อง

ชื่อเรียกทั่วไป เช่น “น้ำเสียเคมี” “ตะกอนสี” หรือ “ถังปนเปื้อน” ยังไม่เพียงพอสำหรับกำหนดวิธีจัดการ เพราะของเสียชื่อเดียวกันอาจมีองค์ประกอบและระดับความเสี่ยงต่างกัน

จำแนกรหัสของเสียและระดับอันตราย

Waste Code ควรพิจารณาจากแหล่งกำเนิด กระบวนการผลิต องค์ประกอบ และคุณสมบัติของเสียร่วมกัน ไม่ควรเลือกรหัสจากชื่อที่หน้างานเรียกกันเพียงอย่างเดียว

หากข้อมูลไม่ชัดเจน ควรให้ผู้เชี่ยวชาญช่วยประเมินหรือส่งวิเคราะห์ก่อนเสนอราคา การเลือกรหัสผิดอาจทำให้ใช้รถหรือภาชนะไม่เหมาะสม ส่งไปยังปลายทางที่ไม่มีขอบเขตรับ หรือทำเอกสารไม่ตรงกับของเสียจริง

ประเมินปริมาณและรูปแบบการจัดเก็บ

โรงงานควรแจ้งทั้งปริมาณโดยประมาณ ปริมาณต่อรอบ ความถี่ในการรับ และข้อจำกัดหน้างาน เช่น ทางเข้าแคบ ไม่มีรถยก หรือจำเป็นต้องสูบจากถัง

ข้อมูลที่ครบช่วยให้ผู้รับจ้างประเมินขนาดรถ จำนวนภาชนะ วิธีขนถ่าย บุคลากร และมาตรการความปลอดภัยได้แม่นยำขึ้น ลดค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมและการปฏิเสธรับของเสียในวันปฏิบัติงาน

บริษัทรับกำจัดขยะอันตรายต้องมีใบอนุญาตอะไรบ้าง

ต้องตรวจใบอนุญาตและสถานะตามบทบาทจริงของแต่ละฝ่าย ได้แก่ ผู้รวบรวมหรือขนส่ง ผู้รับดำเนินการ และโรงงานปลายทาง โดยชื่อบริษัท ที่ตั้ง ประเภทกิจการ และขอบเขตของเสียต้องตรงกับงานที่จะว่าจ้าง

ใบอนุญาตประกอบกิจการของผู้รับจัดการของเสีย

ขอเอกสารอย่างน้อย ได้แก่

• • หนังสือรับรองนิติบุคคล
  • ใบอนุญาตประกอบกิจการโรงงานหรือเอกสารอนุญาตที่เกี่ยวข้อง
  • รายละเอียดประเภทกิจการและสถานที่ประกอบการ
  • เอกสารของผู้ขนส่งหรือผู้ดำเนินการที่เกี่ยวข้อง
  • รายชื่อโรงงานปลายทางที่เสนอใช้ในโครงการ

หากบริษัทผู้รับจ้างเป็นผู้ประสานงานหรือผู้ขนส่ง แต่ไม่ได้เป็นเจ้าของโรงงานกำจัด ต้องตรวจสอบเอกสารของปลายทางแยกต่างหาก การมีใบอนุญาตของบริษัทผู้รับจ้างไม่ได้หมายความว่าปลายทางทุกแห่งสามารถรับของเสียทุกชนิดได้

ขอบเขตประเภทของเสียและวิธีกำจัดที่ได้รับอนุญาต

ใบอนุญาตต้องครอบคลุมทั้งรหัสของเสีย ลักษณะของเสีย และวิธีจัดการที่ระบุในใบเสนอราคา เช่น นำกลับมาใช้ประโยชน์ บำบัด เผา ฝังกลบ หรือจัดการด้วยวิธีอื่นที่ได้รับอนุญาต

ใบอนุญาตที่ยังไม่หมดอายุ แต่ไม่ครอบคลุมของเสียหรือวิธีจัดการจริง ไม่เพียงพอสำหรับใช้ยืนยันความถูกต้องของงานนั้น

วิธีตรวจสอบสถานะใบอนุญาตกับหน่วยงานรัฐ

ไม่ควรตรวจเฉพาะสำเนาที่ผู้ขายส่งมา แต่ควรสอบทานข้อมูลผ่านระบบหรือช่องทางของกรมโรงงานอุตสาหกรรม รวมถึงสำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดหรือหน่วยงานที่กำกับพื้นที่นั้น

โรงงานสามารถเริ่มตรวจสอบจากหน้า บริการงานด้านโรงงานอุตสาหกรรมของกรมโรงงานอุตสาหกรรม ซึ่งรวบรวมระบบ กอ.1 กอ.2 และระบบบริหารจัดการกากอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้อง

ต้องตรวจสอบใบอนุญาต รถขนส่ง ปลายทางกำจัด และเอกสารรับรองอะไรบ้างก่อนว่าจ้าง

ให้ตรวจเป็นเช็กลิสต์ 4 ด้าน ได้แก่ ผู้รับจ้างและใบอนุญาต รถและผู้ขับ โรงงานปลายทาง และเอกสารตลอดเส้นทาง หากข้อมูลส่วนใดไม่เชื่อมโยงกัน ควรขอคำชี้แจงก่อนออกใบสั่งซื้อหรือเซ็นสัญญา

ตรวจผู้รับจ้างและใบอนุญาตที่เกี่ยวข้อง

• • ชื่อนิติบุคคลในใบเสนอราคา สัญญา และใบอนุญาตต้องตรวจสอบย้อนกลับได้
  • ใบอนุญาตต้องมีผลใช้บังคับในวันที่ให้บริการ
  • ขอบเขตต้องครอบคลุมของเสียและวิธีดำเนินการ
  • ต้องเปิดเผยว่าใครเป็นผู้ขนส่งและใครเป็นผู้รับดำเนินการปลายทาง
  • หากมีผู้รับเหมาช่วง ต้องระบุชื่อและความรับผิดชอบไว้ล่วงหน้า

ตรวจรถ ผู้ขับ และอุปกรณ์ความปลอดภัย

• • ทะเบียนรถตรงกับข้อมูลที่แจ้งก่อนเข้ารับงาน
  • ประเภทรถและภาชนะเหมาะกับสถานะของเสีย
  • ภาชนะปิดสนิท ไม่มีรอยรั่วหรือความเสียหาย
  • มีป้าย ฉลาก หรือเครื่องหมายตามข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง
  • มี PPE ชุดควบคุมการรั่วไหล และอุปกรณ์ดับเพลิงตามความเสี่ยง
  • มีข้อมูลผู้ขับและช่องทางติดต่อกรณีฉุกเฉิน

ตรวจโรงงานปลายทางและวิธีกำจัด

• • ทราบชื่อและที่ตั้งปลายทางก่อนขนส่ง
  • Waste Code อยู่ในขอบเขตที่ปลายทางรับได้
  • วิธีจัดการตรงกับใบเสนอราคาและใบอนุญาต
  • ระบุเงื่อนไขเมื่อผลวิเคราะห์หรือคุณสมบัติของเสียไม่ตรง
  • ระบุวิธีดำเนินการหากปลายทางปฏิเสธรับของเสีย

ตรวจเอกสารตั้งแต่รับของเสียจนจบงาน

เอกสารควรเชื่อมโยงกันตั้งแต่รายละเอียดของเสีย การอนุญาตหรือแจ้งนำออก เอกสารแสดงการจัดการหรือ Manifest ใบชั่ง ใบรับเข้าปลายทาง ไปจนถึงหลักฐานว่าดำเนินการเสร็จแล้ว

รถขนส่งขยะอันตรายควรผ่านเงื่อนไขด้านความปลอดภัยอะไรบ้าง

รถต้องเหมาะกับลักษณะของเสีย อยู่ในสภาพพร้อมใช้งาน และมีมาตรการป้องกันการหก รั่วไหล เพลิงไหม้ หรือการสัมผัสสารระหว่างขนถ่ายและขนส่ง

ประเภทรถและภาชนะต้องเหมาะกับของเสีย

ของเหลวไม่ควรถูกบรรทุกในภาชนะเปิด ของเสียที่ทำปฏิกิริยากันต้องแยกบรรจุ และถังหรือบรรจุภัณฑ์ต้องสามารถรับน้ำหนักและทนต่อคุณสมบัติของสารได้

ควรตรวจการปิดฝา การยึดตรึง การกระจายน้ำหนัก พื้นรถ และการป้องกันภาชนะเคลื่อนตัว หากเป็นรถบรรทุกวัตถุอันตราย ต้องตรวจการติดป้ายและเครื่องหมายตามข้อกำหนดของกรมการขนส่งทางบกด้วย

ข้อมูลรถและผู้ขับต้องตรงกับวันที่เข้ารับงาน

ก่อนอนุญาตให้รถเข้าพื้นที่ ควรเทียบทะเบียนรถ ชื่อผู้ขับ และข้อมูลการรับงานกับเอกสารที่อนุมัติไว้ หากมีการเปลี่ยนรถต้องได้รับแจ้งและบันทึกเหตุผลอย่างชัดเจน

เอกสารของกรมโรงงานอุตสาหกรรมรองรับการบันทึกรายละเอียดเมื่อจำเป็นต้องเปลี่ยนพาหนะระหว่างการขนส่ง จึงไม่ควรเปลี่ยนรถหรือถ่ายของระหว่างทางโดยไม่มีการควบคุมและหลักฐาน

ต้องมีอุปกรณ์ฉุกเฉินและแผนรับมือเหตุรั่วไหล

อุปกรณ์ควรสัมพันธ์กับอันตรายของของเสีย เช่น

• • ถุงมือ แว่นตา หน้ากาก และ PPE ที่เหมาะสม
  • วัสดุดูดซับและชุดควบคุมการรั่วไหล
  • ถังดับเพลิง
  • อุปกรณ์กั้นพื้นที่
  • เอกสารข้อมูลความปลอดภัยเมื่อเกี่ยวข้อง
  • เบอร์ติดต่อผู้ควบคุมงานและทีมฉุกเฉิน

ควรกำหนดในสัญญาด้วยว่าใครรับผิดชอบการแจ้งเหตุ ควบคุมพื้นที่ เก็บกู้ของเสีย และรายงานผลเมื่อเกิดอุบัติเหตุ

จะตรวจสอบได้อย่างไรว่าปลายทางกำจัดรับขยะชนิดนั้นได้จริง

ต้องเทียบ Waste Code ลักษณะของเสีย และวิธีจัดการกับขอบเขตใบอนุญาตของโรงงานปลายทาง พร้อมขอหลักฐานการรับเข้าจริงหลังส่งมอบ

เทียบรหัสของเสียกับขอบเขตใบอนุญาต

อย่าตรวจเพียงว่าปลายทางเป็น “โรงงานกำจัดกากอุตสาหกรรม” แต่ต้องดูว่ารับของเสียรหัสนั้นได้หรือไม่ ภายใต้ข้อจำกัดด้านองค์ประกอบ ความชื้น ค่าความร้อน โลหะหนัก หรือคุณสมบัติอื่น

หากต้องส่งตัวอย่างวิเคราะห์ก่อนรับ ควรดำเนินการให้เสร็จก่อนวันขนส่ง ไม่ควรนำของเสียออกจากโรงงานโดยยังไม่ทราบว่าปลายทางจะยอมรับหรือไม่

ตรวจเทคโนโลยีและวิธีจัดการปลายทาง

วิธีจัดการแต่ละแบบให้ผลและมีเงื่อนไขต่างกัน เช่น

• • การรีไซเคิลหรือนำกลับมาใช้ประโยชน์
  • การปรับเสถียรหรือบำบัดทางเคมี
  • การเผาหรือใช้เป็นเชื้อเพลิง
  • การฝังกลบตามประเภทที่ได้รับอนุญาต
  • การส่งต่อไปยังผู้รับดำเนินการอีกทอดหนึ่ง

หากมีการส่งต่อ ต้องเปิดเผยเส้นทางและผู้รับปลายทางทั้งหมด เพื่อป้องกันช่องว่างด้านความรับผิดชอบ

ขอหลักฐานการส่งมอบและตรวจสอบย้อนหลัง

หลังจบงานควรได้รับใบรับเข้าปลายทาง น้ำหนักชั่งจริง วันที่รับเข้า และข้อมูลรถที่ส่งมอบ หากปริมาณต้นทางและปลายทางต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ ต้องมีคำอธิบายที่ตรวจสอบได้

การรู้ชื่อปลายทางก่อนเริ่มงานและได้รับหลักฐานรับเข้าหลังจบงาน เป็นขั้นต่ำของระบบ Traceability ที่ดี

โรงงานจะคัดเลือกบริษัทรับกำจัดขยะอันตรายให้ตรวจสอบย้อนหลังได้อย่างไร

ควรใช้กระบวนการคัดเลือกที่เป็นมาตรฐาน ตั้งแต่เก็บข้อมูลของเสีย ตรวจใบอนุญาต ยืนยันรถและปลายทาง ไปจนถึงปิดงานด้วยชุดหลักฐานที่กำหนดไว้ในสัญญา

ใช้เช็กลิสต์คัดเลือกและประเมินผู้ขาย

ลำดับที่แนะนำคือ

1. 1. รวบรวมข้อมูลและจำแนกของเสีย
   2. ขอเอกสารบริษัทและใบอนุญาต
   3. ประเมินหน้างานและความเสี่ยง
   4. ยืนยันผู้ขนส่ง รถ และโรงงานปลายทาง
   5. เปรียบเทียบวิธีจัดการและราคา
   6. กำหนดขั้นตอนฉุกเฉินและความรับผิดชอบ
   7. อนุมัติผู้ขายและติดตามผลทุกเที่ยวขนส่ง

กำหนดหลักฐานที่ต้องส่งมอบในสัญญา

ทำรายการ Deliverables ให้ชัด เช่น Manifest ใบชั่ง ใบรับเข้าปลายทาง รูปถ่าย และหนังสือรับรองการจัดการ พร้อมกำหนดผู้ตรวจรับและระยะเวลาส่งเอกสาร

เอกสารที่ครบแต่ข้อมูลไม่ตรงกันยังถือว่าเกิดช่องว่างด้าน Traceability ดังนั้นฝ่ายสิ่งแวดล้อม ฝ่ายความปลอดภัย และฝ่ายจัดซื้อควรตรวจร่วมกันก่อนปิดงาน

ทดลองงานและทบทวนผลหลังให้บริการ

สำหรับผู้ให้บริการรายใหม่ อาจเริ่มจากงานปริมาณจำกัดและประเมินผลหลังจบงาน เช่น ความตรงต่อเวลา ความปลอดภัย ความครบถ้วนของเอกสาร และความสามารถในการตอบคำถามเกี่ยวกับปลายทาง

En-Technology Consultant ให้บริการบริหารจัดการของเสียอุตสาหกรรมตั้งแต่การให้คำปรึกษา จำแนกของเสีย สนับสนุนด้านเอกสาร จัดเตรียมภาชนะ ประสานการขนส่งและปลายทาง ไปจนถึงรวบรวมหลักฐานหลังดำเนินงาน เพื่อช่วยลดภาระการประสานงานและเพิ่มความสามารถในการตรวจสอบย้อนหลัง

FAQ